Endülüs Tarım ve Balıkçılık Araştırma ve Eğitim Enstitüsü (IFAPA) tarafından yürütülen uzun soluklu ıslah çalışmaları sonucunda geliştirilen yeni çeşitlerin, yüksek hastalık direncini güçlü agronomik özelliklerle birleştirdiği belirtildi.

Araştırma ekibinde yer alan Lorenzo León, geleneksel olarak hastalığa karşı dayanıklı olduğu bilinen Frantoio çeşidinin bazı üretim dezavantajları taşıdığını belirterek, “Bu programın amacı, yüksek direnç seviyelerini iyi agronomik performansla bir araya getiren yeni çeşitler geliştirmekti” dedi.

Toprak Kaynaklı Tehdit

Verticillium solgunluğu, Verticillium dahliae adlı mantarın neden olduğu ve zeytinliklerde ciddi ekonomik kayıplara yol açan bir hastalık olarak öne çıkıyor. Toprakta uzun yıllar canlı kalabilen patojen, kökler aracılığıyla ağaca girerek su taşıma dokusu olan ksileme ulaşıyor. Zamanla su dolaşımını engelleyen mantar, dallarda kurumaya, yaprak dökümüne ve ağacın tamamen ölmesine neden olabiliyor.

Özellikle İspanya'nın güneyindeki Endülüs bölgesinde yaygın olarak görülen hastalık, bölgede en fazla yetiştirilen zeytin çeşidi olan Picual için önemli bir tehdit oluşturuyor.

Üç Yeni Çeşit Tanıtıldı

IFAPA tarafından geliştirilen yeni çeşitler Cástula, Urgavona ve Iliturgitana olarak adlandırıldı. İsimler, çalışmaların büyük bölümünün yürütüldüğü Jaén bölgesindeki antik İber ve Roma yerleşimlerinden esinlenerek seçildi.

Araştırmacılar, yeni çeşitlerin geliştirilme sürecinde yalnızca hastalık direncine değil, aynı zamanda ticari üretimde önem taşıyan özelliklere de odaklandı. Kısa gençlik dönemi, yüksek yağ verimi ve kaliteli zeytinyağı üretimi gibi kriterler öncelikli olarak değerlendirildi.

León, birçok ıslah programının aksine önce agronomik performansın değerlendirildiğini belirterek, bu yaklaşımın ticari açıdan daha uygun çeşitlerin seçilmesini sağladığını ifade etti.

Zorlu Eleme Süreci Uygulandı

Araştırma kapsamında binlerce aday genotip, büyüme odalarından doğal olarak enfekte edilmiş ticari bahçelere kadar farklı koşullarda test edildi. Her aşamada performansı yetersiz bulunan bireyler elenirken, yalnızca en başarılı adaylar sonraki değerlendirmelere taşındı.

León, yürütülen çok aşamalı değerlendirmeler sonucunda üç yeni çeşidin de düşük hastalık görülme oranları sergilediğini belirterek, “Sonuçlar, yeni çeşitlerin bölgede yaygın olarak yetiştirilen ve hastalığa karşı oldukça hassas olan Picual’a kıyasla çok daha düşük enfeksiyon oranlarına sahip olduğunu gösteriyor” dedi.

Modern Zeytinlikler İçin Yeni Alternatif

Uzmanlar, Akdeniz havzasında yoğun ve süper yoğun zeytin yetiştiriciliğinin yaygınlaşmasıyla birlikte hastalık baskısının arttığını ve enfekte alanlarda yeniden dikim ihtiyacının yükseldiğini vurguluyor. Bu nedenle hem yüksek verimli hem de hastalıklara dayanıklı yeni çeşitlere olan talebin giderek arttığı belirtiliyor.

Araştırmacılar, elde edilen sonuçların umut verici olduğunu ancak yeni çeşitlerdeki direnç mekanizmalarının tam olarak anlaşılabilmesi için çalışmaların devam edeceğini ifade ediyor.